يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ مىشناسند مشركان نعمت خداى را كه شمرده شد بر ايشان و معترفند كه زينها ازو است ثُمَّ يُنْكِرُونَها پس انكار مىكنند آن را به پرستش غير منعم يا مىگويند نعمت او داده به شفاعت بتان يا در وقت سختى مىشناسند و در حال آسانى منكر مىشوند يا به زبان عارفند و بدل منكر و مىشايد كه نعمت اللّه نبوت حضرت رسالت‌پناه صلى اللّه عليه و سلّم باشد و آن را بمعجزات شناختند كه حق است و بعناد منكر شدند وَ أَكْثَرُهُمُ الْكافِرُونَ و بيشتر ايشان يعنى همه ايشان غير مجانين و صبيان ناگرويدگانند وَ يَوْمَ نَبْعَثُ و بترسان ايشان را از روزى كه برانگيزيم مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ از ميان هر گروهى شَهِيداً گواهى بر ايمان و كفر ايشان مراد پيغمبران امت‌اند ثُمَّ لا يُؤْذَنُ پس دستورى ندهند لِلَّذِينَ كَفَرُوا و مر آنان را كه كافر شده‌اند در عذرخواهى يا در رجوع به دنيا وَ لا هُمْ يُسْتَعْتَبُونَ و نه ايشان مطالب شوند باسترضاء يعنى نگويند كه شما خوشنود سازيد خداى را يعنى عملى كنيد كه خداى از شما خوشنود گردد زيرا كه آخرت سراى تكليف نيست و در تاويلات امام ماتريدى رح آورده كه ايشان را دستورى اعتذار ندهند و اگر عذر خواهند از ايشان نپذيرند وَ إِذا رَأَى و چون ببينند روز قيامت الَّذِينَ ظَلَمُوا آنان كه شرك آوردند الْعَذابَ عذاب دوزخ را و درآرند ايشان را به دوزخ فرياد برآرند و از مالك تخفيف عذاب طلبند فَلا يُخَفَّفُ پس سبك كرده نشود عَنْهُمْ از ايشان عذاب وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ و نه ايشان مهلت داده شوند يعنى زمانى ايشان را مهلت ندهند و بىعذاب نگذارند وَ إِذا رَأَى و چون ببينند در ان سراى الَّذِينَ أَشْرَكُوا آنان كه شرك آوردند شُرَكاءَهُمْ انبازان خود را يعنى بتان كه ايشان را شريك خداى مىگفتند قالُوا رَبَّنا گويند مشركان اى پروردگار ما هؤُلاءِ شُرَكاؤُنَا اين گروه‌اند شركاء ما الَّذِينَ كُنَّا نَدْعُوا آنان كه بوديم ما كه ايشان را مىپرستيديم مِنْ دُونِكَ بدون تو و فرمان ايشان مىشنيديم در كفر فَأَلْقَوْا پس بيفگنند بتان إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ بسوى ايشان سخن را يعنى خداى بتان را گويا گرداند تا زود ايشان را جواب دهند و گويند إِنَّكُمْ به درستى كه شما لَكاذِبُونَ دروغ‌گويانيد هرگز شما را نفرموديم به پرستش خود يا شما ما را نمىپرستيد بلكه هواى خود را پرستش مىكرديد و در تبيان گويد كه نصارى و يهود و بنى مدلج عيسى و عزير و ملائكه عليهم السلام را در بهشت ببينند به‌وقتى كه خود در دوزخ باشند گويند خدايا ما اينان را مىپرستيديم بامر ايشان پس آن دو پيغمبر و فرشتگان گويند شما دروغ مىگوئيد و ايشان شرمنده و خوار و مخذول گردند و حجت بر ايشان لازم شود انديشه ديگر كنند .